110 lat posugi polskich Oblatw w Kanadzie

Z okazji 110 rocznicy Polskich Oblatw w Kanadzie oraz 50 rocznicy powstania Prowincji Matki Boej Wniebowzicia Misjonarzy Oblatw Maryi Niepokalanej rozpoczynamy cykl artykuw powiconych pracy misyjnej tego dynamicznego zgromadzenia misyjnego, ktre nie tylko tworzyo histori Kocioa kanadyjskiego, ale rwnie histori Kanady. W pierwszych artykuach przedstawimy histori Polskich Oblatw w Kanadzie, a nastpnie pocztki misyjnej dziaalnoci pierwszych oblatw, ktrzy przybyli do Kanady z Francji w 1841 roku.

Polscy Oblaci w Kanadzie (18961956).

Pod koniec dziewitnastego stulecia abp Adelard Langevin OMI z St. Boniface szuka w Europie ksiy mwicych jzykami licznie przybywajcych imigrantw ze rodkowej i Wschodniej Europy. Oblaci w Kanadzie dostrzegli potrzeb duszpasterstwa prowadzonego w rodzimym jzyku nowo przybyych osiedlecw. Pierwszy polski oblat, brat Antoni Kowalczyk, przyjecha do Alberty w 1896 r. Po dugich latach pokornej pracy i po witobliwym yciu umar w 1947 r. w opinii witoci. Po nim przybyli inni, ktrzy rozwijali dzieo ewangelizacji poczwszy od Zachodniej Kanady.

Ojcowie Kulawi pionierzy pracy wrd Polonii

W 1897 r. przeoony generalny Misjonarzy Oblatw Maryi Niepokalanej obieca biskupowi Adelard Langevin OMI dwch polskich oblatw, ktrzy koczyli teologi w Ottawie. Byli nimi dwaj bracia Jan i Wojciech Kulawi. Tu po wiceniach udali si do Winnipegu, gdzie o. Wojciech Kulawy zosta mianowany proboszczem Polakw, Sowakw, Ukraicw i Niemcw w Archidiecezji St. Boniface, cigncej si od Winnipegu do Gr Skalistych. W jednej z pierwszych podry misyjnych wzdu linii kolejowej z Calgary na zachd o. Kulawy zatrzymywa si w miejscowociach, ktre wyrastay wzdu linii kolejowej: Cochrane, Canmore, Anthracete i Banff. Dotar a do Brytyjskiej Kolumbii i w Fernie wygosi rekolekcje dla Polakw, Sowakw i Ukraicw.

Ojcowie Jan i Wojciech Kulawi skoncentrowali si na pracy w Winnipegu i myleli o utworzeniu parafii wielonarodowociowej. W 1899 r. obydwaj ojcowie zorganizowali procesj Boego Ciaa z udziaem wwczas ju arcybiskupa Langevin OMI. W tym samym czasie arcybiskup przedstawi plan utworzenia nowej parafii dla Sowian i Niemcw. Ju 20 sierpnia tego samego roku powicono kamie wgielny pod budow kocioa p. w. witego Ducha. Abp Langevin OMI napisa wtedy w jednym ze swoich listw: polscy oblaci odznaczaj si gorliwoci duszpastersk najwyszej jakoci". Proboszczem parafii w Winnipegu zosta o. Jan Kulawy OMI. W 1901 r. do braci Kulawych doczyli kolejni polscy oblaci, o. Karol Greczel OMI i o. August Forner OMI. Razem z o. Wojciechem Kulawym OMI odwiedzali skupiska Polakw w Manitobie.

 Parafia witego Ducha w Winnipegu rozwijaa si coraz bardziej i stawaa si centrum polskim. Naley podkreli, e od samego pocztku w parafii istniaa polska szkoa. Od 1904 r. w parafii wychodzi tygodnik polski Gos Kanadyjski". Byo to jednak zbyt wielkie przedsiwzicie finansowe i personalne, dlatego na pewien czas zatrzymano druk gazety, ktra od 1908 r. wznowia dziaalno jako Gazeta Katolicka", a pniej Gazeta Polska". W 1903 r. do Kanady przyjecha kolejny z braci Kulawych, o. Pawe, ktry uda si do Alberty, gdzie pracowa do czasu powrotu do Polski, to jest do roku 1921.

Powoania oblackie wrd osadnikw

Do wsplnoty Misjonarzy Oblatw MN w Winnipegu zaczo przyjeda coraz wicej polskich oblatw z Europy. Parafia w. Ducha staa si centrum misyjnym, z ktrego misjonarze wyruszali z Ewangeli i posug sakramentaln do okolicznych mieszkacw. Nie trzeba byo dugo czeka na pierwsze powoania kapaskie i zakonne z polskich rodzin w Kanadzie. 22 grudnia 1920 r. w Edmonton wicenia kapaskie przyj o. Stanisaw Baderski OMI. By on pierwszym oblatem polskiego pochodzenia z terenu Kanady. Kilka lat pniej doczyli do niego nastpni ojcowie, m.in. Jan Czujak OMI, Stanisaw Puchniak OMI, Jan Bednarz OMI, Franciszek Kowalski OMI, Micha Smith OMI.

Pocztkowo najwikszym terenem pracy oblatw wrd Polakw bya Manitoba. Ale emigranci osiedlali si take w innych prowincjach, m.in. w Saskatchewan i Albercie. Ju w 1899 r. Polacy wybudowali may kociek p.w. w. Kunegundy w Otton (SK), a troch dalej na poudnie powsta Dom Misyjny w Grayson (SK). Nastpnymi placwkami byy: Mariahilf (SK), Regina (SK), Fish Greek (SK), Kronsberg (SK), Melville (SK), Rama (SK), Dobrowody (SK), Tiny (SK), Lethbridge (AB), Calgary (AB), Edmonton (AB), Canmore (AB), Skaro (AB), Flat Lake (AB), Ardmore (AB), St. Paul (AB), Bonnyville (AB) Vancouver (BC).

Powstanie w Polsce niezalenej prowincji oblackiej

W 1920 r. dekretem Rady Generalnej Zgromadzenia Misjonarzy Oblatw MN oblaci w Polsce zostali wyczeni spod jurysdykcji przeoonych prowincji niemieckiej i bezporednio podporzdkowani Administracji Generalnej zgromadzenia. Wwczas to kilku polskich oblatw z Kanady udao si do Polski, aby pomc przy powstawaniu polskiej prowincji. Byli nimi ojcowie: Teofil Nandzik, Pawe Kulawy, Stanisaw Baderski, Franciszek Bonifacy Kowalski - pierwszy prowincja w Polsce, Leonard Nandzik. Do Polski take wyjedali na studia klerycy z Kanady, m.in. Feliks Kwiatkowski, Tomasz Nowak, Micha Kucharski, Micha Smith i Leopold Engel. Regularna prowincja polska Misjonarzy Oblatw Maryi Niepokalanej zostaa utworzona w 1925 r.

Praca polskich oblatw w Kanadzie w ramach prowincji St. Mary's

Lata dwudzieste w Kanadzie Zachodniej byy znaczce dla rozwoju pracy ewangelizacyjnej misjonarzy oblatw. Powstaway wtedy nowe struktury zakonne. W 1926 r. zostaa utworzona odrbna prowincja zakonna dla oblatw pochodzenia niemieckiego i polskiego, z siedzib w Regina pod nazw Najwitszej Maryi Panny (St. Mary's). Prowincja obejmowaa wszystkie placwki obsugiwane przez oblatw niemieckich i polskich w Manitobie, Saskatchewan i Albercie. W pierwszej radzie prowincjalnej znalaz si o. Leonard Nandzik OMI, ktry reprezentowa polskich oblatw. W tym czasie koczy si w Kociele kanadyjskim okres, ktry mona okreli "czasem wdrownych misjonarzy". Zwikszya si take liczba ksiy. Z Polski przyjedali nowi ojcowie. Oczywicie nadal do parafii doczonych byo kilka kociow misyjnych.

Oprcz pracy duszpasterskiej oblaci prowadzili dziaalno owiatow. W 1908 r. utworzono juniorat w. Jana w Edmonton - szko redni dla kandydatw do kapastwa. W 1943 r. nazw zamieniono na Kolegium w. Jana. Uczya si tam spora grupa Polakw. W 1917 r. oblaci zaoyli w Edmonton Wysze Seminarium Duchowne, przeznaczone dla zachodnich prowincji Kanady. W 1927 r. abp Henry O'Leary zmieni jego nazw na Seminarium w. Jzefa w Edmonton. W 1926 r. abp Sinnot z Winnipegu zwrci si z propozycj do prowincji Matki Boej, aby oblaci zaoyli w Winnipegu anglojzyczne liceum dla chopcw. W 1932 r. otwarto w Battleford (SK) liceum (juniorat) i scholastykat (seminarium). W ten sposb tworzyy si struktury do ksztacenia nowych kadr misjonarzy oblatw, w tym take oblatw pochodzenia polskiego.

Pierwsze parafie w Toronto

Pierwszym oblatem w Archidiecezji Toronto by o. Stanisaw Puchniak OMI, ktry 29 czerwca 1935 r. przyby do Parafii w. Stanisawa Kostki i rozpocz w niej prac duszpastersk. Dwa tygodnie pniej doczy do niego o. Tomasz Schnerch OMI, ktrego wkrtce zastpi o. Jan Bednarz OMI. O. Bednarz powici si pracy apostolskiej zwaszcza wrd ludzi obojtnych religijnie i oddalonych od Boga. Parafia bya bardzo zrnicowana i podzielona, dlatego ojcowie postanowili odwiedzi kad polsk rodzin. Byli rwnie zgodni w tym, e przywrci prawdziwy pokj w yciu parafian mog tylko sakramenty wite. W pierwszym kazaniu, skierowanym do parafian proboszcz - O. Stanisaw Puchniak - powiedzia: "Jedyny barometr waszej wiary - to konfesjona i Komunia wita".

Parafia w. Stanisawa bya drug - po Parafii Matki Boej - prawdziwie polsk parafi w Toronto i okolicach. Odgrywaa ona w tamtych czasach wan rol w yciu Polonii. Skupiaa wok siebie wszystkie organizacje i powstajce grupy. Ojcowie wczali si we wszelkie akcje i byli przewodnim motorem w powstawaniu wielu organizacji, zespow, szk i grup. To, co pierwsi oblaci dokonali u w. Stanisawa w trudzie i znoju, ich nastpcy kontynuuj z niemniejszym zapaem i energi. Jest prawd, e liczebno czonkw parafii zmienia si w cigu ostatnich lat, jednak duch religijny i tradycje katolickie pozostay nadal silne. Pocztki tworzenia parafii byy niezmiernie trudne i wymagay ogromnego wysiku, powicenia i samozaparcia w pokonywaniu wszelkiego rodzaju przeszkd. Jednake ten trud nie poszed na marne. Jego owoce byy widoczne w nastpnych latach i day wiele powodw do radoci i zadowolenia.

Misjonarze Oblaci zapraszaj do Kanady siostry Felicjanki

W 1937 r. na zaproszenie O. Stanisawa Puchniaka OMI przybyy do parafii w. Stanisawa Kostki w Toronto siostry Felicjanki. Ich obecno otwiera niewtpliwie jeden z najwaniejszych rozdziaw historii tej i innych parafii w Ontario. Siostry ucz dzieci ze szk publicznych katechizmu, prowadz przedszkola, klasy jzyka polskiego i przejawiaj aktywno w dziedzinie pracy spoecznej. Wana jest rwnie ich posuga wrd chorych. W latach siedemdziesitych i osiemdziesitych siostry felicjanki byy take zaangaowane w program duszpasterski w Domu Rekolekcyjnym Krlowej Apostow oraz przy powstawaniu najmodszej w owym czasie parafii w. Maksymiliana Kolbego w Mississauga.

Rola parafii etnicznych

Parafie etniczne odgryway wan rol w yciu wielu imigrantw przybywajcych do Kanady. Poza potrzebami duchowymi, nowi i starsi imigranci oczekiwali od parafii pomocy socjalnej. Z uwagi na nieznajomo jzyka angielskiego dla wielu nowo przybyych parafie staway si orodkami ycia spoecznego. Jeden z ojcw przez dugie lata prowadzi kurs jzyka angielskiego dla dorosych. Pocztkowo uczy sam. W miar wzrostu liczby studentw z pomoc przyszli mu nauczyciele wieccy. W pniejszym okresie nauk jzyka angielskiego zajy si siostry Felicjanki, ktre prowadziy zajcia a do momentu wprowadzenia kursw angielskiego przez rzd.

Kanada rozwijaa si coraz bardziej. Jednak warunki pracy duszpasterskiej byy wci trudne, a parafie rozprzestrzenione. W latach przedwojennych istniay tylko cztery due regularne orodki duszpasterstwa: w. Ducha w Winnipegu, Matki Boej Racowej w Edmonton, Rama Dystrykt w Saskatchewan i Stanisawa Kostki w Toronto. Na pocztku 1939 r. w Kanadzie pracowao 35 ojcw polskich i dwch braci, nie liczc kilku oblatw innego pochodzenia, ale ze znajomoci jzyka polskiego.

Credit Union

          Pod koniec lat trzydziestych, z uwagi na bezrobocie, zachcano poszczeglne rodziny do nabywania farm w Niagara Peninsula oraz dziaek ogrodniczych w Bradford. Zainteresowane tym projektem polskie rodziny zwracay si czsto z prob o pomoc do swoich duszpasterzy. Zapotrzebowanie wzroso do takich rozmiarw, e nie byo mona sprosta wszystkim probom. W 1944 r. ojcowie przeanalizowali moliwo zaoenia kasy poyczkowej. W lipcu 1945 r. rozpoczto cotygodniowe spotkania, podczas ktrych przy pomocy ekspertw, obeznanych ju z tym ruchem, wyjaniano zainteresowanym korzyci pynce z przynalenoci do Credit Union. 9 sierpnia 1945 roku proboszcz parafii w. Stanisawa Kostki w Toronto, O. Stanisaw Puchniak oraz jego asystent O. Micha Smith przy wsppracy osb wieckich zakadaj parafialn Credit Union. Wysiki ojcw bardzo szybko przyniosy podane rezultaty. W miar rozwoju kasy poyczkowej z pomoc skorzystay tysice rodzin. Przez 60 lat pracy i suby Polonii instytucja ta staa si nieodzown czci ycia Polakw w Ontario i trudno sobie dzisiaj wyobrazi Poloni bez dziaalnoci Credit Union w. Stanisawa i w. Kazimierza.

Nowa, powojenna imigracja do Kanady

          Po II wojnie wiatowej zasadniczo zmienia si struktura ekonomiczna i spoeczna Polonii kanadyjskiej. Przewag nad rolnikami zyskali robotnicy. W miejskich orodkach przemysowych skupiao si okoo 76% Kanadyjczykw polskiego pochodzenia. Ponadto do Kanady przybya nowa emigracja. Byli to onierze z rozwizanych Polskich Si Zbrojnych w Anglii, przewanie ze znajomoci jzyka angielskiego, z wyszym wyksztaceniem i lepszym przygotowaniem do zawodu. Przybyli take liczni naukowcy, inynierowie, lekarze i przedstawiciele innych zawodw. Okoo 80% emigracji powojennej osiedlio si w miastach. Dziki fachowemu wyksztaceniu bya ona bardziej przystosowana do ycia w obcym kraju. Jzyk angielski uatwi im szybki awans spoeczny w przeciwiestwie do dawnej emigracji. Polacy coraz czciej wychodzili poza obrb swojego rodowiska. Miao to wpyw na ycie towarzyskie i dziaalno rnych organizacji. Starym organizacjom zaczto nadawa nowe formy. Powstay take nowe organizacje, stworzone przez emigracj powojenn. Polonia czua si coraz bardziej czstk spoeczestwa kanadyjskiego, ale pozostawaa wci dumna ze swej polskiej kultury i osigni. W latach 19461950, wedug statystyk, do Kanady przybyo 35819 imigrantw pochodzenia polskiego.

Kolegium Polskie

W 1946 r. oblaci z parafii w. Stanisawa postanowili bardziej rozwin akcj na rzecz miejscowych powoa kapaskich i zakonnych, a specjalnie powoa, ktre suyyby duszpasterstwu w polskich parafiach. Po uzyskaniu koniecznych zezwole, zakupiono w tym celu dom przy Avenue Road, niedaleko od St. Michael's College. Nieco pniej przeniesiono kolegium na Montfair Avenue i Islington. Z perspektywy lat wida, e praca ta przyniosa podane owoce. Dom Studiw dopomg w wyksztaceniu wielu kapanw zarwno diecezjalnych, jak i oblatw.

Polacy w pnocnym Ontario

          Ju w 1916 r. polscy emigranci zamieszkiwali w pnocnej, grniczej czci Ontario. Wiele rodzin przybyo tam w 1925 r. Najwiksza natomiast grupa osiedlia si na tym terenie w 1948 r. Ks. Franciszek Sowiski by pierwszym polskim kapanem, ktry roztoczy duchow opiek nad imigrantami w Kirkland Lake. Pierwszym oblatem by o. Piotr J. Klita, ktry w 1947 r. odwiedzi koloni polsk w Kirkland Lake. W padzierniku 1951 r. bp L. Rheaume OMI zwrci si do o. Wachowicza, prowincjaa, z prob o zapewnienie Polakom w Kirkland Lake staej opieki duszpasterskiej w ich wasnym jzyku. Do wykonania tego zadania zosta wyznaczony o. W. Golus OMI, ktry szybko zabra si do organizowania parafii i budowy kocioa. Ju pod koniec 1953 r. powstaa nowa witynia, ktr powici ks. bp Rheaume.

Utworzenie polskiej prowincji

oblackiej w Kanadzie

          Myl o utworzeniu odrbnej polskiej prowincji oblackiej w Kanadzie kiekowaa od do dawna. Przez lata zastanawiano si jak usprawni prac polskich oblatw w Kanadzie. Przez duszy czas polscy oblaci uwaali, e jest ich za mao, aby tworzy odrbn jednostk administracyjn. Jednak pod koniec lat czterdziestych wizja samodzielnej polskiej prowincji stawaa si coraz bardziej realna. I wreszcie 22 sierpnia 1956 r. przeoony generalny oblatw, o. Leon Deschatelets OMI erygowa tzw. wiceprowincj zakonn pod wezwaniem Wniebowzicia Najwitszej Maryi Panny dla polskich oblatw w Kanadzie. W jej skad weszo 42 ojcw, 11 scholastykw i jeden nowicjusz. Wszyscy bracia zakonni pozostali w macierzystej prowincji - Matki Boej.

          Polska wiceprowincja oblacka w Kanadzie otrzymaa do obsugi duszpasterskiej parafie w dystrykcie Toronto (ON) i Rama (SK), parafi w. Ducha w Winnipegu (MB), w. Henryka w Melville (SK), w. Kazimierza w Vancouver (BC), w. Michaa w Krydor (SK), w. Stanisawa w East Selkirk (MB), w. Michaa w Lemberg (SK), Najwitszego Serca Pana Jezusa w Garson (MB), Najwitszej Trjcy w Tolstoi (MB), w. Teresy w Rossburn (MB), oraz parafi Najwitszego Serca Pana Jezusa w Elphinstone (MB).

Dom Prowincjalny

          Zgromadzenie Misjonarzy Oblatw Maryi Niepokalanej, jak kade inna wsplnota zakonna, posiada wasn struktur. Na czele zgromadzenia stoi superior generalny ze swoj rad. Poszczeglne grupy oblatw zorganizowane s w tzw. prowincje, ktrymi zarzdza prowincja ze swoj rad. Prowincja skada si z dystryktw i domw zakonnych, ktrymi zarzdza superior, odpowiedzialny przed prowincjaem. Z chwil utworzenia polskiej prowincji Misjonarzy Oblatw w Kanadzie p.w. Wniebowzicia NMP o. Micha Smith rozpocz poszukiwania miejsca, gdzie mogaby si mieci administracja prowincjalna oraz miejsce dla starszych ojcw. Zakupi on posiado przy 71 Indian Trail w Toronto, dokd nowy prowincja przenis oficjalnie swoj siedzib jesieni 1958 r.

Wspbracia Wosi

Do oblackiej prowincji Wniebowzicia naleeli take ojcowie woscy, ktrzy pracowali z imigrantami pochodzenia woskiego w parafiach Holy Angels oraz St. Catharine of Siena. W latach siedemdziesitych wsplnota woska liczya nawet 12 ojcw, co stanowio wwczas bardzo pokan liczb. Dzisiaj ich posuga koncentruje si tylko wok parafii Holy Angels w Etobicoke.

O. Janusz Baejak OMI
Prowincja